«Πέραν του 2023»: Η «ξαφνική μεταφορά» των σχεδίων Iberdrola στο μέλλον και η ανάγκη να ξεκινήσει επιτέλους ένας ρεαλιστικός δημόσιος σχεδιασμός

του Τέλη Τύμπα

«[Θ]εωρούμε ως δεδομένο το έργο Αιγαία Ζεύξη να περιλαμβάνεται στο υπό διαβούλευση Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Συστήματος. Αντ’ αυτού η διαδικασία διασύνδεσης των νησιών του ΒΑ Αιγαίου μεταφέρεται ξαφνικά πέραν της δεκαετίας σχεδιασμού, δηλαδή πέραν του 2023», διαμαρτυρήθηκε με δημόσια επιστολή του στις 31-1-2013 ο Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας Rokas Renewables: An Iberdrola Renewables Company. Χωρίς διασύνδεση μέχρι τουλάχιστον το 2023 δεν υφίσταται νομίζω και η πρόταση της εταιρείας στο σύνολό της. Επειδή προφανώς δεν έχει νόημα η εγκατάσταση των ανεμογεννητριών της εταιρείας χωρίς το καλώδιο με το οποίο θα εξάγεται το ρεύμα που θα παράγεται από αυτές. Αλλά και επειδή η όποια συναίνεση από την τοπική κοινωνία στην πρόταση της εταιρείας αποσπάστηκε στη βάση της αποδοχής της περιβαλλοντικής καταστροφής με αντάλλαγμα τη διασύνδεση. Continue reading

Εκδήλωση στο Κοινωνικό Στέκι / Στέκι Μεταναστών Θεσσαλονίκης με ομιλητή τον Τέλη Τύμπα

Η ταξικότητα των ενεργειακών μοντέλων και τεχνολογιών

Νεοφιλελευθερη επίθεση στους ενεργειακούς πόρους
H κοινωνία στον πάγο – ανταγωνιστικό κίνημα και αντιστάσεις

Σάββατο 2/3 στις 20.00 στο Κοινωνικό Κέντρο/Στέκι Μεταναστών, Ερμού 23 Θεσσαλονίκη

Εισηγήσεις: Δίκτυο για τα πολιτικά και κοινωνικά Δικαιώματα
Τέλης Τύμπας – Μέλος της Κίνησης «Πολίτες και Ανεμογεννήτριες» (Χίος) Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας της Τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

«Οι πρώτοι πολίτες της περιφέρειας ψηφίζουν: Νησιά χαμηλής αξίας (Iberdrola) ή ανεκτίμητα;» δήλωση του Τέλη Τύμπα

Με παρέμβαση που κατατέθηκε με την έναρξη της διαβούλευσης για την Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που έχει υποβάλει η πολυεθνική Iberdrola στη γνωμοδοτική κρίση των περιφερειακών συμβούλων του Βορείου Αιγαίου, είχα ενημερώσει τους αιρετούς ότι σε κάποιες σελίδες δηλώνεται ρητά ότι τα νησιά τους δεν έχουν επαρκή υψηλή πολιτισμική και φυσική αξία για να δικαιούνται να γλυτώσουν από το μέλλον που του ετοιμάζει η Iberdrola. Στην επικείμενη συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου, οι αιρετοί του Βορείου Αιγαίου θα κληθούν επομένως να ψηφίσουν ουσιαστικά επί αυτού ακριβώς του κορυφαίου ζητήματος: Συμφωνούν με την πολυεθνική ως προς τη χαμηλή αξία των νησιών τους ή είναι τα νησιά του Βορείου Αιγαίου ανεκτίμητα (όπως πιστεύει, εκτιμώ, η συντριπτική πλειοψηφία όσων έχουν ψηφίσει τους περιφερειακούς συμβούλους); Continue reading

Είπαν για τα αιολικά πάρκα…

Νίκος Ζούρος – Διευθυντής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Λέσβου:

-«Η επένδυση είναι πολύ μεγάλη για τα δεδομένα του τόπου […] οι αλλοιώσεις που θα επιφέρει στο τοπίο της περιοχής θα είναι μεγάλες. Σε κάθε περίπτωση, ο φορέας που εκπροσωπεί το μουσείο φυσικής ιστορίας θα εκφρασθεί και θα γνωμοδοτήσει το επόμενο διάστημα επίσημα για το θέμα». (πηγή Εφημερίδα: Δημοκράτης, 27/3/2012)

Δρ. Τέλης Τύμπας – Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

-«Η ΜΠΕ (Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων) των Iberdrola-Ρόκα, δεν τοποθετείται με σαφήνεια ως προς το κλείσιμο του θερμοηλεκτρικού σταθμού της Χίου. Ακριβέστερα, το αναφέρει ως επιχείρημα στο πλαίσιο της ρητορικής αποσπασμάτων που περιγράφουν γενικά οφέλη για το παγκόσμιο περιβάλλον, περιγράφοντας πόσο θα επωφελούνταν η χώρα και ο πλανήτης σε ρύπους από το κλείσιμο του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου. Αλλά δεν το εγγράφει ως συγκεκριμένο σενάριο στην τεχνική μελέτη. Επειδή το κριτήριό της είναι το ιδιωτικό της κέρδος με βάση το κεφάλαιο που θα επενδύσει, δεν δεσμεύεται σε μια οικονομία σύμφωνα με την οποία ποσότητα του παραγόμενου στη Χίο ρεύματος πρέπει να διατίθεται και στη Χίο. Αυτό άλλωστε θα σήμαινε ένα τελείως διαφορετικό και τεχνικά έργο».

-«Και να, μεταξύ άλλων, γιατί. Ενώ το ρεύμα που θα εξάγεται από την βιομηχανία των Ιberdrola-Ρόκα από τη Χίο στο εθνικό δίκτυο μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με το αν φυσάει ή δεν φυσάει, το ρεύμα παραγωγής Iberdrola-Ρόκα που θα διατίθεται στο δίκτυο του νησιού σε περίπτωση που θα κλείσει ο θερμοηλεκτρικός σταθμός δεν θα μπορεί να μεταβάλλεται. Στο εθνικό δίκτυο, όταν δεν φυσάει, θα αναλαμβάνουν πιο πολύ βάρος κάποιοι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί ή θα εισάγεται ενέργεια από γείτονες, μεταξύ άλλων και πυρηνική. Αν δεν υπάρχει μέριμνα εισαγωγής ρεύματος στη Χίο με κάποιο δημόσιο δίκτυο μεταφοράς, δεν θα μπορεί να βασιστεί η Χίος μόνο στην παραγωγή από τις Α/Γ των Iberdorla-Ρόκα. Γιατί δεν υπάρχει στην πρόταση κάποιο έργο αποθήκευσης που θα επέτρεπε, όταν δεν φυσάει στη Χίο, να παρέχεται στο νησί ρεύμα παραγωγής των Iberdrola-Ρόκα στη Χίο που έχει αποθηκευθεί. Αυτό παρεμπιπτόντως θα σήμαινε και άλλου είδους Α/Γ, διαφορετικά αυτορυθμιζόμενες σε σχέση με τις μεταβολές του αέρα. Αλλά και ένα τελείως διαφορετικό δίκτυο όχι μόνο αποθήκευσης, αλλά και ρυθμιστικών διατάξεων».

Dr. Asa Waldo – Department of Sociology, Lund University, Sweden, Special sector on Offshore wind power planning

-«Καθώς η ανάπτυξη των εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας καθυστερεί λόγω των κοινωνικών αντιδράσεων, αυξάνεται το επιστημονικό ενδιαφέρον για τη στάση των πολιτών».

Dr. Ladenburg, J. – University of Copenhagen, Denmark

-«Οι συνέπειες των ανεμογεννητριών στην ξηρά όπως: οπτική όχληση, θόρυβος, πλήγμα στην ορνιθοπανίδα, τοπική οικολογία και περιβάλλον έχουν καταστήσει το έργο «δύσκολο να εντοπίσει κατάλληλα και αποδεκτά τοπία για μελλοντική ανάπτυξη. Οι επενδυτές ενέργειας έχουν μετακινήσει το ενδιαφέρον τους σε υπεράκτιες πηγές αιολικής ενέργειας […] τα υπεράκτια πάρκα έχουν γίνει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση για τη μείωση ή την εξάλειψη των αντιδράσεων.»

Dr. Christopher Jones – Department of Psychology, University of Sheffield, England

-«Πολύ δημοφιλής έχει αποδειχθεί η εξήγηση «Not in my backyard (NIMBY)» (σ.σ. κανείς δεν το θέλει στην αυλή του) ως δικαιολογία για τις τοπικές αντιδράσεις κατά τη διαδικασία σχεδιασμού. Ωστόσο υπάρχει πια στέρεη τεκμηρίωση η οποία δικαιολογημένα αμφισβητεί αυτή την υπόθεση, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και υπό τους πιο αυστηρούς όρους η εξήγηση αυτή είναι στην πράξη όχι μόνο πολύ σπάνια αλλά στην πραγματικότητα ανεπαρκής, ως μοναδική εξήγηση για τέτοιες αντιδράσεις (σ.σ. αναφέρονται ονόματα επιστημόνων και ερευνητών που το υποστηρίζουν). Ωστόσο, ενώ το βάρος των δημοσιευμένων αποδείξεων δείχνει ότι είναι πλέον ασφαλές να αναιρεθεί η υπόθεση ΝΙΜΒΥ ως η μοναδική (ή έστω κύρια) εξήγηση για το σύνολο των τοπικών αντιδράσεων στην αμφισβήτηση περί αιολικών πάρκων».

Dr. C. Hagget – School of Social and Political Sciences, University of Edinburg

«Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, η χωροθέτηση των αιολικών πάρκων συνάντησε συχνά διαμαρτυρίες κι αυτές οι διαμαρτυρίες ολοένα δυναμώνουν και εντείνονται. Όταν σήμερα σχεδιάζεται ένα αιολικό πάρκο, ή υπάρχει πρόταση για το σχεδιασμό του, σταθερά συναντάει μανιώδεις και ηχηρές διαμαρτυρίες. Μεγάλο πλήθος ερευνών έχουν εξετάσει τις αντιδράσεις και την υποστήριξη δημιουργώντας παράγοντες κλειδιά για την κατανόησή τους».

αναδημοσίευση από chiosopinion.gr

Από τη ρητορική περί ανανεώσιμων ‘πηγών’ ενέργειας στη δημοκρατική επιλογή ενεργειακής τεχνολογίας: Με αφορμή την κλιμάκωση της επιχείρησης ισοπέδωσης του αιγαιοπελαγίτικου πολιτισμού

Προφανώς είμαστε όλες και όλοι υπέρ των ανανεώσιμων ‘πηγών’ ενέργειας. Είμαστε με τον ήλιο, τον αέρα, τα ποτάμια, τα κύματα. Είναι άλλο όμως οι ‘πηγές’ ενέργειας γενικά και αφηρημένα και άλλο οι ειδικές και συγκεκριμένες ‘τεχνικές’ με τις οποίες αυτές αξιοποιούνται κοινωνικά. Η ηγεμονεύουσα ιδεολογία περί ανανεώσιμων ‘πηγών’ ενέργειας, όπως αποτυπώνεται σε εγχειρήματα που επιχειρούν να αναπαράγουν το βιομηχανικό μοντέλο παραγωγής ενέργειας, μέσω αιολικών ‘πάρκων’ με ‘σμήνη’ κολοσσιαίων ανεμογεννητριών, ταυτίζει τα δύο (φυσικές πηγές και κοινωνικές τεχνικές), για να εμφανίσει ως φυσικό δεδομένο αυτό που είναι κοινωνικό ζητούμενο: αντί να αποφασίζεται δημοκρατικά τι θα πρέπει να ορισθεί, επιλεγεί και αναπτυχθεί ως ενεργειακή τεχνική που είναι κατάλληλη για να αντιμετωπισθεί η οικολογική κρίση, επιβάλλεται μέχρι στιγμής τεχνοκρατικά ένας συγκεκριμένος ορισμός των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αυτός που προσιδιάζει στις επιδιώξεις του κεφαλαίου των μεγάλων ενεργειακών ομίλων, εθνικών και διεθνών.

Στο πλαίσιο της τεχνοκρατικής αυτής επιβολής, μια σύγχρονη ανεμογεννήτρια ενός βιομηχανικού αιολικού πάρκου εμφανίζεται σαν κάτι που είναι τεχνικά αντίστοιχο ενός παραδοσιακού ανεμόμυλου. Σα να διαφέρουν τα δύο μόνο ως προς την αεροδυναμική και την ανθεκτικότητα των υλικών κατασκευής. Λες και δεν τα χωρίζει, μεταξύ άλλων, μια καθοριστική τεχνική και κοινωνική διαφορά. Η διαφορά αυτή έχει όνομα. Είναι το μακρύ ‘δίκτυο μεταφοράς’ ενέργειας, χωρίς το οποίο δεν έχει νόημα το αιολικό πάρκο. Είναι ακριβώς αυτό που αποκρύπτεται στις τρέχουσες διαφημίσεις αιολικών πάρκων. Ένα δίκτυο που έχει διαμορφωθεί ώστε να υποστηρίξει την καρκινωματική αστική συγκέντρωση και τη συναφή με αυτή εκβιομηχάνιση, με στόχο τη διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Είναι αυτό που βασίζεται στην συγκέντρωση-υφαρπαγή της αιολικής ενέργειας για τη μεταφορά της μακριά, με σκοπό την κερδοφορία. Κι ας ισοπεδωθεί από μια βιομηχανικής κλίμακας αιολική βιομηχανία ακόμη και το Αιγαίο. Κι ας εξαφανιστεί ότι έχει απομείνει από ένα νησιωτικό πολιτισμό πασίγνωστο για το ακριβώς αντίθετο, τη μικρή του κλίμακα. Αρκεί να λάβει χώρα αυτό που ο Μαρξ ονομάζει ‘πρωταρχική συσσώρευση’ (υφαρπαγή δημόσιου πλούτου για το σχηματισμό ιδιωτικού κεφαλαίου). Αυτό δηλαδή που υπό καθεστώς κρίσης είναι η προϋπόθεση για την κανονική διαδικασία της συσσώρευσης κεφαλαίου.

Με τα διασυνδεμένα στο δίκτυο μακράς μεταφοράς αιολικά πάρκα επιχειρείται η υποθήκευση του αιολικού δυναμικού στο φορδιστικό τρόπο μαζικής παραγωγής ενέργειας του ανεπτυγμένου καπιταλισμού. Στο φαύλο δηλαδή κύκλο παραγωγής ενέργειας που πρέπει να καταναλωθεί αμέσως. Γιατί η ανεμογεννήτρια του αιολικού πάρκου, κατά το υπόδειγμα της βενζινοκίνητης ηλεκτρογεννήτριας αλλά και του πυρηνικού αντιδραστήρα, δεν παράγει ενέργεια που μπορεί να αποταμιευθεί τοπικά για να χρησιμοποιηθεί όταν δεν φυσάει. Το αιολικό πάρκο και το μακρύ δίκτυο μεταφοράς προϋποθέτουν την άμεση κατανάλωση αυτού που παράγεται. Με την γιγαντιαία παραγωγή να εκμαιεύει τη μαζική κατανάλωση (το αντίθετο από ότι ισχυρίζονται τα νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα περί αγοράς και δημοκρατίας που αυτή υποτίθεται υποστηρίζει). Και επειδή δεν φυσάει πάντα, για να καλυφθεί η κατανάλωση που διογκώνεται συνολικά με την πρόσθεση της αιολικών πάρκων στα συμβατικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, τα αιολικά πάρκα αυξάνουν τελικά απ’ ότι φαίνεται αντί να μειώνουν την εξάρτηση από θερμοηλεκτρικά εργοστάσια (βλ. Τάκης Νικολόπουλος, «Από τον μύθο των βιοκαυσίμων στο μύθο των αιολικών πάρκων», Ενθέματα, Κυριακάτικη Αυγή, 28-12-2008). Με τα πυρηνικά εργοστάσια να προτείνονται ήδη από διάφορους καλοθελητές ως τα καταλληλότερα για την κάλυψη της διογκούμενης κατανάλωσης.

Τα παραπάνω εξηγούν νομίζω γιατί δεν υπάρχει τελικά κανένα παράδοξο στο ότι τα υποκείμενα που πρωταγωνιστούν στην προώθηση των αιολικών πάρκων είναι οι μεγάλοι ελληνικοί ενεργειακοί όμιλοι, στο πλαίσιο διεθνών συμμαχιών που διαμορφώνουν ένα παντοδύναμο ενεργειακό κεφάλαιο. Ενώ, αντίθετα, δεν συγκινούνται και παρακολουθούν με αμηχανία ή αντιδρούν οι πολίτες και οι συλλογικότητες με οικολογικές τοποθετήσεις.

Τέλης Τύμπας

Πανεπιστημιακός, διδάσκει στο ΕΚΠΑ και σε κοινό μεταπτυχιακό πρόγραμμα των ΕΚΠΑ/ΕΜΠ, ειδικεύεται σε θέματα τεχνολογικής πολιτικής και κοινωνιολογίας-ιστορίας των τεχνολογιών ενέργειας και υπολογισμού

(ανανεωμένη εκδοχή κειμένου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εποχή, Κυριακή 4 Ιουλίου 2010)